İnsan kaynakları, üretken yapay zekâdan en hızlı fayda sağlayabilecek birimlerden biri. İş ilanı yazmak, mülakat soruları hazırlamak, oryantasyon içeriği oluşturmak, politika metinlerini sadeleştirmek, çalışanlara duyuru yazmak… Bunların hepsi metin ağırlıklı ve tekrar eden işler.
Ama İK aynı zamanda kurumun en hassas kişisel verilerini tutan birim: sağlık raporları, maaşlar, disiplin kayıtları, performans değerlendirmeleri, aday CV'leri. Sağlık verisi KVKK'da "özel nitelikli kişisel veri" sayılıyor ve çok daha sıkı koşullara bağlı. Yanlış veri yanlış araca girildiğinde sonuç yalnızca bir veri ihlali değil, çalışanların kuruma olan güveninin zedelenmesi de olabiliyor.
Bu yazıda İK ekiplerinin yapay zekâyı hem verimli hem güvenli kullanması için bir çerçeve sunuyoruz.
Kişisel veri gerektirmeyen, hemen başlanabilecek kullanımlar
İK işlerinin önemli bir kısmı hiçbir çalışanın ya da adayın verisini gerektirmez. Bunlar başlangıç için en güvenli alanlar:
- İş ilanı taslakları: Rol tanımından ilan metni çıkarmak, dili sadeleştirmek, kapsayıcı olmayan ifadeleri tespit etmek.
- Yetkinlik bazlı mülakat soruları: Bir rolün yetkinliklerine göre davranışsal soru seti ve değerlendirme rehberi hazırlamak.
- Oryantasyon ve eğitim içeriği: İlk hafta planı, sık sorulan sorular, kısa bilgi testleri.
- Politika ve prosedür metinleri: Uzun yönetmelikleri anlaşılır özetlere dönüştürmek (son metni mutlaka hukuk ve İK kontrol etmeli).
- Çalışan iletişimi: Duyuru, bülten ve e-posta taslakları.
- Anket tasarımı: Bağlılık veya eğitim ihtiyacı anketlerinin sorularını hazırlamak.
Dikkat isteyen kullanımlar
Aşağıdaki işler kişisel veri içerir ve kişileri doğrudan etkileyebilir. Burada onaylı bir kurumsal araç, hukuki değerlendirme ve insan denetimi şart:
- CV tarama ve aday sıralama: Hem kişisel veri hem önyargı riski taşır.
- Performans değerlendirme özetleri: Yöneticinin notlarından özet çıkarmak, kişinin kariyerini etkileyen bir belgeyi şekillendirir.
- Çalışan anketi yorumlarının analizi: Açık uçlu yorumlar, anonim olsa bile kişiyi tanımlayabilecek ayrıntılar içerebilir.
- İzin, bordro ve yan haklar için sohbet asistanları: Yanlış cevap doğrudan çalışanın hakkını etkiler.
Kırmızı çizgiler
Bazı uygulamalardan tamamen uzak durmak gerekiyor:
- İş yerinde duygu tanıma. AB Yapay Zekâ Tüzüğü'nün 5. maddesi, iş yerinde kişilerin duygularını çıkarsayan yapay zekâ sistemlerini tıbbi veya güvenlik amaçlı kullanımlar dışında yasaklıyor. Bu yasak 2 Şubat 2025'ten beri uygulanıyor. Video mülakatlarda "adayın heyecanını ölçen" araçlar bu kapsama girebilir.
- Kişi hakkında yalnızca makineye bırakılan aleyhe kararlar. KVKK'nın 11. maddesi, kişilere verilerinin münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi sonucu aleyhlerine çıkan bir sonuca itiraz etme hakkı tanıyor. İşe alım, terfi veya fesih kararını tamamen bir sisteme bırakmak hem hukuki hem etik risk demek.
- Sağlık verisini genel amaçlı araçlara girmek. Rapor, tanı veya engellilik bilgisi hiçbir koşulda onaysız araçlara yazılmamalı.
Regülasyon ne diyor?
KVKK tarafında Kişisel Verileri Koruma Kurumu iki önemli metin yayımladı: 24 Kasım 2025'te "Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi" ve 5 Mart 2026'da "İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı" başlıklı duyuru. İkinci metin, üçüncü taraflarca sunulan ve kamuya açık üretken yapay zekâ araçlarının iş yerlerinde kullanımına odaklanıyor; kurumsal politika oluşturulmasını, çalışanların bilgilendirilmesini ve çıktıların insan denetiminden geçirilmesini vurguluyor.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü tarafında İK, en çok etkilenen alanlardan biri. Tüzüğün Ek III'ü şu sistemleri yüksek riskli sayıyor:
| Ek III, madde 4 kapsamı | İK'daki karşılığı |
|---|---|
| İşe alım ve seçme | Hedefli iş ilanı yerleştirme, başvuru filtreleme, aday değerlendirme |
| Çalışma ilişkisine dair kararlar | Çalışma koşulları, terfi, iş sözleşmesinin feshi |
| Görev dağılımı | Kişisel davranış veya özelliklere göre iş atama |
| İzleme ve değerlendirme | Çalışanların performans ve davranışlarının izlenmesi |
Temmuz 2026'da yürürlüğe giren Omnibus değişikliğiyle Ek III'teki yüksek riskli sistemlere ilişkin yükümlülüklerin uygulanma tarihi 2 Aralık 2027'ye ertelendi. AB'de çalışanı veya adayı olan Türk şirketleri ve sonuçları AB'de kullanılan sistemler bu kapsama girebilir. Kendi durumunuzu görmek için AB Yapay Zekâ Tüzüğü Kapsam Analizi'ni kullanabilirsiniz.
Önyargı: Görünmeyen risk
Yapay zekâ modelleri eğitildikleri verideki kalıpları öğrenir. Geçmiş işe alım kararlarında bir önyargı varsa, model bunu yeniden üretebilir ve hatta güçlendirebilir. NIST'in Yapay Zekâ Risk Yönetimi Çerçevesi de zararlı önyargının yönetilmesini güvenilir yapay zekânın temel özelliklerinden biri olarak sayıyor.
İK ekibinin yapabileceği basit kontroller:
- Aynı ilan veya değerlendirme metnini farklı isim, cinsiyet ve yaş ipuçlarıyla deneyip çıktının değişip değişmediğine bakmak.
- Yapay zekânın önerdiği kısa listeyi, bir insanın bağımsız olarak hazırladığı listeyle zaman zaman karşılaştırmak.
- Tedarikçiden, aracın önyargı açısından nasıl test edildiğini yazılı olarak istemek.
İK için 6 temel kural
- Veriyi anonimleştirin. İsim, T.C. kimlik numarası, iletişim bilgisi yerine "Aday A", "Çalışan B" kullanın.
- Yalnızca onaylı araçları kullanın. Kişisel hesaplarla kullanılan araçlar gölge yapay zekâ riskini doğurur.
- Karar insanda kalsın. Yapay zekâ özet çıkarabilir, öneri sunabilir; kararı ve sorumluluğu bir insan üstlenir.
- Adayları ve çalışanları bilgilendirin. Yapay zekâ destekli bir süreç kullanıyorsanız aydınlatma metinlerinizi buna göre güncelleyin.
- Kullanımı kayıt altına alın. Hangi aracın hangi süreçte kullanıldığını bir envanterde tutun. Yapay zekâ envanteri şablonumuz bunun için hazırlandı.
- Çıktıyı doğrulayın. Mevzuat atıfları, izin hakları ve tazminat hesapları gibi konularda yapay zekâ akıcı ama yanlış cevaplar verebilir.
İK'nın çifte rolü
İK yapay zekânın yalnızca kullanıcısı değil; kurum genelindeki yapay zekâ eğitimlerini planlayan, yetkinlik çerçevesini kuran ve politikaları çalışanlara duyuran birim de. Bu yüzden İK ekibinin önce kendisinin sağlam bir temel kazanması, kurumun geri kalanına doğru programı kurmasını da kolaylaştırır.
Kurum geneli için nereden başlayacağınızı belirlemek isterseniz Eğitim Seçici birkaç soruyla size uygun eğitimleri öneriyor; yapay zekâ eğitim ihtiyacı analizi anketi ise çalışanlarınızın mevcut durumunu ölçmenize yardımcı oluyor. İK ekipleri için İş Hayatında Üretken Yapay Zekâ eğitimimizi İK'ya özel örneklerle, güvenli kullanım ve KVKK konularıyla birlikte uyarlıyoruz.
Kaynaklar
- AI Act – Ek III, yüksek riskli yapay zekâ sistemleri
- AI Act – Madde 5, yasaklı uygulamalar
- Future of Privacy Forum – AI Act uygulama takvimi ve Omnibus değişiklikleri
- KVKK – İş Yerlerinde Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımı (5 Mart 2026)
- Erdem & Erdem – İş yerlerinde üretken yapay zekâ duyurusu değerlendirmesi
- Anadolu Ajansı – KVKK Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi
- NIST – AI Risk Management Framework